Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và sự bùng nổ của công nghệ số năm 2025, giáo dục mầm non đang chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ hướng tới các mô hình tích hợp kiến thức thực tiễn. Đặc trưng của giáo dục STEM cho trẻ mầm non nổi bật như một cách tiếp cận sáng tạo, giúp trẻ từ 3-6 tuổi không chỉ học kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống cần thiết cho thế kỷ 21.
Giáo dục STEM/STEAM ở mầm non không phải là dạy kiến thức chuyên sâu mà là khơi dậy tư duy khám phá qua các hoạt động gần gũi. Điều này đặc biệt quan trọng ở Việt Nam, nơi chương trình giáo dục mầm non đang được cập nhật để tích hợp STEAM, giúp trẻ thích ứng với xu hướng toàn cầu như trí tuệ nhân tạo (AI) và robot học cơ bản. Bài viết này sẽ khám phá sâu sắc đặc trưng của giáo dục STEM cho trẻ mầm non, mục tiêu giáo dục STEM cho trẻ mầm non, lợi ích của giáo dục STEM cho trẻ mầm non, tầm quan trọng của STEAM trong giáo dục mầm non, và giáo dục STEM cho trẻ mầm non nói chung.
STEM/STEAM mầm non: Định hướng phát triển trẻ trong kỷ nguyên số
Giáo dục STEM/STEAM cho trẻ mầm non đang trở thành xu hướng chủ đạo ở Việt Nam năm 2025, với sự nhấn mạnh vào việc xây dựng nền tảng cho trẻ em trong bối cảnh số hóa. Theo các báo cáo từ các hội thảo giáo dục, STEM không chỉ là một phương pháp mà còn là cầu nối giữa lý thuyết và thực tế, giúp trẻ học cách đặt câu hỏi và giải quyết vấn đề từ sớm.
Định nghĩa và sự khác biệt giữa STEM và STEAM
STEM là mô hình giáo dục tích hợp bốn lĩnh vực cốt lõi: Khoa học (khám phá thế giới tự nhiên), Công nghệ (sử dụng công cụ số), Kỹ thuật (xây dựng và thiết kế) và Toán học (lý luận logic). Đến năm 2025, STEAM đã phổ biến hơn bằng cách thêm Nghệ thuật, giúp cân bằng giữa tư duy phân tích và sáng tạo biểu đạt. Sự khác biệt nằm ở việc STEAM khuyến khích trẻ sử dụng nghệ thuật để thể hiện ý tưởng STEM, ví dụ như vẽ một mô hình robot trước khi lắp ráp. STEM/STEAM được khuyến nghị cho mầm non vì phù hợp với tâm lý trẻ, tránh khô khan và thúc đẩy sự phát triển toàn diện
Định hướng phát triển trẻ qua STEM/STEAM
Định hướng chính của giáo dục STEM cho trẻ mầm non là phát triển toàn diện: thể chất qua hoạt động tay chân, trí tuệ qua khám phá, và cảm xúc qua làm việc nhóm. Năm 2025, xu hướng mới là tích hợp AI, như sử dụng ứng dụng học tập tương tác để trẻ tiếp cận với công nghệ, giúp phát triển kỹ năng số từ sớm. Tại VNSEA, chương trình STEAM được thiết kế với định hướng này, sử dụng đồ chơi thông minh và hoạt động ngoài trời để trẻ không chỉ học mà còn yêu thích học. Lợi ích rõ rệt: Trẻ tham gia thường tự tin hơn, sẵn sàng đối mặt với thách thức tương lai. Nếu bạn muốn con mình dẫn đầu, hãy đăng ký tư vấn miễn phí tại đây để chọn được khóa học phù hợp nhất cho trẻ!
5 Đặc trưng của giáo dục STEM cho trẻ mầm non khiến trẻ “say mê” học tập
Điều gì khiến một tiết học STEM khác biệt hoàn toàn với một giờ học truyền thống? Đó chính là 5 đặc trưng cốt lõi sau đây. Đây cũng là dấu hiệu để ba mẹ nhận diện một hoạt động giáo dục STEM “chuẩn”.
Đặc trưng 1: Học thông qua chơi (Play-based Learning) & Trải nghiệm thực tế
Đây là đặc trưng quan trọng nhất. Trẻ mầm non học tốt nhất khi được chơi. Trong STEM, “chơi” chính là “học”.
- Thay vì ngồi nghe giảng: Trẻ sẽ được tự tay làm thí nghiệm.
- Thay vì nhìn hình ảnh: Trẻ sẽ được chạm, ngửi, nếm, và cảm nhận.
Ví dụ, để học về “sức nổi”, trẻ không ngồi nghe định luật Archimedes. Trẻ sẽ được chơi trong bồn nước, tự tay thả các vật (lá cây, viên sỏi, thuyền giấy, miếng xốp) và tự mình rút ra kết luận: “À, cái này chìm, cái kia nổi!”. Kiến thức được hình thành từ chính trải nghiệm thực tế, giúp trẻ nhớ lâu và hiểu sâu bản chất vấn đề.
Đặc trưng 2: Tích hợp liên môn (Interdisciplinary)
Trong cuộc sống thực, chúng ta không giải quyết vấn đề chỉ bằng Toán hay chỉ bằng Khoa học. Giáo dục STEM cũng vậy. Một hoạt động STEM không bao giờ là một môn học đơn lẻ, mà là sự tích hợp của nhiều lĩnh vực.
Hãy xem một dự án STEAM kinh điển ở trường mầm non: “Làm thuyền chở kẹo”:
- (S) Khoa học: Trẻ khám phá vật liệu (giấy, lá cây, chai nhựa, đất nặn…). Vật liệu nào nổi? Vật liệu nào chìm? Tại sao?
- (T) Công nghệ: Trẻ sử dụng các công cụ đơn giản (kéo, băng dính, keo dán) để gắn kết các vật liệu.
- (E) Kỹ thuật: Trẻ thiết kế thuyền. Thuyền phải có hình dáng gì để không bị lật? Làm sao để thuyền chở được nhiều kẹo nhất?
- (A) Nghệ thuật: Trẻ trang trí cho chiếc thuyền của mình (vẽ, tô màu, cắm cờ) thật đẹp mắt.
- (M) Toán học: Trẻ đếm số kẹo thuyền chở được. So sánh thuyền của bạn nào chở được nhiều kẹo hơn? Thuyền nào dài hơn?
Chỉ trong một hoạt động, trẻ đã được “nhúng” mình vào cả 5 lĩnh vực một cách tự nhiên.
Đặc trưng 3: Lấy trẻ làm trung tâm (Child-centered)
Trong lớp học STEM, giáo viên (hay ba mẹ) không phải là người “giảng bài”, mà là người “tổ chức” và “khơi gợi” (Facilitator). Vai trò của người lớn là đặt ra những câu hỏi mở:
- “Con nghĩ sao nếu chúng ta làm thế này…?”
- “Tại sao con lại chọn vật liệu đó?”
- “Nếu thuyền bị chìm, con sẽ làm gì tiếp theo?”
Trẻ được toàn quyền đưa ra ý tưởng, tự mình thử nghiệm và tự mình tìm ra câu trả lời. Giáo viên không vội vàng đưa ra đáp án “đúng” hay “sai”. Chính điều này khuyến khích sự tò mò, giúp trẻ dám nghĩ, dám làm, không sợ thất bại.
Đặc trưng 4: Giải quyết vấn đề thực tiễn (Problem-solving)
Đặc trưng của giáo dục STEM cho trẻ mầm non là luôn gắn liền với bối cảnh thực tế. Các bài học không phải là những lý thuyết trừu tượng, mà luôn bắt nguồn từ một “thử thách” hay “vấn đề” có thật trong cuộc sống của trẻ.
- Vấn đề: “Trời nắng quá, làm sao để xây một ngôi nhà cho bạn gấu bông cho mát?” -> Dự án: Thiết kế nhà từ bìa carton.
- Thử thách: “Làm sao để đưa quả bóng từ điểm A đến điểm B mà không dùng tay?” -> Dự án: Làm đường ống/máng trượt.
Khi việc học gắn liền với mục đích thực tế, trẻ sẽ có động lực và hứng thú tham gia giải quyết vấn đề.
Đặc trưng 5: Quy trình thiết kế kỹ thuật (Engineering Design Process)
Đây có thể coi là “linh hồn” của STEM. Thay vì làm theo mẫu có sẵn của giáo viên, trẻ sẽ được học cách tư duy như một kỹ sư thực thụ qua một quy trình 5 bước đơn giản:
- Hỏi (Ask): Vấn đề là gì? Thử thách là gì? (Ví dụ: Làm cầu qua sông).
- Tưởng tượng (Imagine): Có những cách nào để làm? (Vẽ ra các ý tưởng cầu).
- Lên kế hoạch (Plan): Sẽ chọn cách nào? Cần vật liệu gì? (Chọn bìa carton, lõi giấy).
- Tạo ra (Create): Bắt tay vào làm cây cầu theo kế hoạch.
- Cải tiến (Improve): Thử cho xe chạy qua. Cầu bị sập? Không sao cả! Tại sao nó sập? Làm thế nào để nó chắc hơn? (Làm lại và thử lại).
Chính ở bước 5, trẻ học được kỹ năng quan trọng nhất: sự kiên trì và tư duy phản biện. Thất bại không phải là kết thúc, mà là một phần tất yếu của quá trình sáng tạo.
Mục tiêu giáo dục STEM cho trẻ mầm non: Không chỉ là kiến thức
Nhiều ba mẹ lầm tưởng mục tiêu của STEM là để con biết sớm về khoa học hay công nghệ. Thực tế, kiến thức chỉ là phương tiện. Đích đến thực sự – mục tiêu giáo dục steam cho trẻ mầm non – là rèn luyện những năng lực và phẩm chất cốt lõi.
Phát triển Kỹ năng thế kỷ 21 (Bộ 4C)
- Communication (Giao tiếp): Trẻ phải học cách trình bày, giải thích ý tưởng của mình (“Con làm thuyền này bằng xốp vì con nghĩ xốp nổi được”).
- Collaboration (Hợp tác): Các dự án STEM thường yêu cầu làm việc nhóm. Trẻ học cách phân công, chia sẻ ý kiến và hỗ trợ lẫn nhau để đạt mục tiêu chung.
- Critical Thinking (Tư duy phản biện): Trẻ liên tục đặt câu hỏi “Tại sao?”, “Nếu thì…” và phân tích đúng/sai dựa trên kết quả thử nghiệm, chứ không chỉ nghe theo lời người khác.
- Creativity (Sáng tạo): Trẻ được khuyến khích tìm ra nhiều giải pháp mới, độc đáo cho một vấn đề, không bị bó buộc trong một “đáp án đúng”.
Xây dựng Kỹ năng giải quyết vấn đề & Tư duy logic
Đây là kết quả trực tiếp của việc thực hành “Quy trình thiết kế kỹ thuật”. Trẻ quen với việc đối mặt với thử thách, bình tĩnh phân tích nguyên nhân và từng bước tìm ra giải pháp. Khả năng này sẽ theo trẻ suốt đời, giúp con tự tin xử lý mọi vấn đề trong học tập và cuộc sống.
Khơi dậy và duy trì đam mê khám phá, học tập suốt đời
Đây là mục tiêu quan trọng nhất. Khi việc học là những dự án thú vị, những thí nghiệm bất ngờ, trẻ sẽ thấy “học thật là vui”. STEM không tạo ra “thần đồng”, mà tạo ra những đứa trẻ yêu thích việc học, say mê khám phá thế giới. Đây chính là ngọn lửa đam mê giúp con tự giác học tập suốt đời.
Lợi ích của giáo dục STEM/STEAM cho trẻ mầm non đối với sự phát triển toàn diện
Khi được tiếp cận đúng đặc trưng của giáo dục STEM cho trẻ mầm non, trẻ sẽ nhận được những lợi ích vô giá cho sự phát triển toàn diện 5 mặt:
- Về Nhận thức: Trẻ hiểu sớm và sâu sắc các khái niệm khoa học, toán học cơ bản (to-nhỏ, nặng-nhẹ, cân bằng, nguyên nhân-kết quả) thông qua trải nghiệm trực quan, thay vì học vẹt.
- Về Thể chất: Các hoạt động lắp ráp, cắt dán, vo đất nặn… giúp rèn luyện vận động tinh (sự khéo léo của đôi tay) cực kỳ hiệu quả. Các dự án xây dựng lớn ngoài trời giúp phát triển vận động thô.
- Về Ngôn ngữ: Vốn từ vựng của trẻ tăng vọt. Trẻ phải dùng ngôn ngữ để mô tả dự án, giải thích cách làm, đặt câu hỏi cho bạn bè.
- Về Cảm xúc – Xã hội: Trẻ tự tin hơn rõ rệt khi tự tay hoàn thành một sản phẩm. Trẻ học được tính kiên trì, không bỏ cuộc khi thất bại. Đồng thời, kỹ năng làm việc nhóm, chia sẻ và tôn trọng ý kiến người khác cũng được hình thành.
Tầm quan trọng của STEM/STEAM trong đổi mới chương trình giáo dục mầm non hiện nay
Tầm quan trọng của STEM/STEAM trong giáo dục mầm non không chỉ là một “phong trào” của các trường tư thục. Đây là định hướng chiến lược trong việc đổi mới chương trình giáo dục mầm non của quốc gia.
Theo định hướng của Bộ Giáo dục & Đào tạo (như trong tài liệu “Giáo dục STEM trong mầm non: Khơi dậy tư duy sáng tạo từ những năm đầu đời” đã nêu), mục tiêu của giáo dục mầm non hiện nay là “lấy trẻ làm trung tâm”, “hoạt động phải gắn với trải nghiệm”, “kích thích tư duy”, “không gượng ép”
Phương pháp giáo dục STEM/STEAM chính là công cụ, là con đường cụ thể hóa tốt nhất cho mục tiêu này. Nó thay thế cách dạy học thụ động, áp đặt bằng một môi trường học tập chủ động, nơi trẻ được tự do khám phá và kiến tạo tri thức. STEM không phải là một môn học riêng lẻ, mà là một cách tiếp cận, một tinh thần được lồng ghép vào mọi hoạt động, từ học toán, khám phá khoa học đến tạo hình, giúp chương trình giáo dục mầm non trở nên sinh động, thực tiễn và hấp dẫn hơn bao giờ hết.
“Bí quyết” cho ba mẹ: Đồng hành cùng con áp dụng giáo dục STEM tại nhà siêu đơn giản
Ba mẹ chính là người thầy đầu tiên và tốt nhất của con. Không cần những bộ dụng cụ đắt tiền, ba mẹ hoàn toàn có thể áp dụng tinh thần giáo dục stem cho trẻ mầm non ngay tại nhà:
Bắt đầu từ… nhà bếp: Thí nghiệm với thực phẩm
Nhà bếp là phòng thí nghiệm khoa học tuyệt vời.
- Khi nấu ăn: Hãy cho trẻ cùng đo lường nguyên liệu (1 thìa, 2 cốc… – Toán học). Quan sát sự thay đổi của thực phẩm khi nấu chín (Hóa học).
- Thí nghiệm vui: Thí nghiệm “Trứng chìm trứng nổi” (cho trứng vào cốc nước lọc, sau đó cho vào cốc nước muối và quan sát – Khoa học).
Biến giờ đi dạo thành giờ học STEM
Khi đi dạo công viên, thay vì chỉ đi, ba mẹ hãy cùng con quan sát và đặt câu hỏi:
- “Tại sao lá cây lại màu xanh nhỉ?”
- “Con có thấy cái cây nào cao nhất ở đây không?” (Toán học)
- “Con kiến đang tha gì về tổ? Tại sao chúng lại đi thành hàng?” (Khoa học)
Tận dụng đồ tái chế (Hộp carton, chai nhựa)
Đừng vội vứt đi những chiếc hộp carton hay lõi giấy vệ sinh. Đó là “vàng” của STEM!
- Thử thách: “Chúng ta hãy cùng biến cái hộp này thành một chiếc ô tô nhé?” (Kỹ thuật)
- Dự án: “Làm một tòa tháp cao nhất từ 10 cái ly nhựa này xem nào!” (Kỹ thuật & Toán học)
Đặt câu hỏi mở – “Bí quyết” quan trọng nhất
Thay vì đưa ra câu trả lời ngay, ba mẹ hãy dùng những câu hỏi “mở” để kích thích tư duy của con:
- “Con nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra nếu…?”
- “Con có cách nào khác để làm việc này không?”
- “Tại sao con lại nghĩ như vậy?”
- “Làm thế nào để chúng ta…?”
VNSEA: Người đồng hành tin cậy trên hành trình kiến tạo thế hệ mầm non
VNSEA hiểu rằng, việc nắm rõ lý thuyết là một chuyện, nhưng để triển khai giáo dục stem cho trẻ mầm non một cách bài bản, hiệu quả và đồng bộ tại nhà trường hay ngay tại nhà lại là một udf thách lớn. Nhiều phụ huynh và giáo viên còn lúng túng: “Bắt đầu từ đâu?”, “Tổ chức hoạt động thế nào cho hấp dẫn?”, “Lấy học cụ, giáo trình chuẩn ở đâu?”.
Đó chính là lý do VNSEA ra đời. Chúng tôi không chỉ cung cấp thông tin, chúng tôi mang đến giải pháp giáo dục STEM/STEAM toàn diện:
- Dành cho Nhà trường: VNSEA cung cấp các chương trình đào tạo giáo viên bài bản, chuyển giao giáo trình chuẩn quốc tế và hệ thống học cụ, robot thông minh (như Robot Coding First Kid, mTiny Coding Kid,…) được thiết kế chuyên biệt cho lứa tuổi mầm non.
- Dành cho Phụ huynh: Chúng tôi cung cấp các bộ học cụ STEM (STEM Kit) đa dạng, an toàn, kèm theo hướng dẫn hoạt động chi tiết để ba mẹ có thể dễ dàng “chơi mà học” cùng con ngay tại nhà.
Với VNSEA, hành trình đưa STEM đến với trẻ mầm non không còn là gánh nặng, mà là một trải nghiệm đầy hứng khởi.
- VNSEA – Học viện Giáo dục STEAM Việt Nam
- Điện thoại: 0978 29 14 29 – 0971 90 44 99
- Email: info@bizmovn.com
- Fanpage: facebook.com/vnsea.edu
