Tổng quan về các cuộc thi STEM Robotics: sân chơi trí tuệ kỷ nguyên số

10/04/2023

Trong một thế giới mà… mọi thứ đang thay đổi chóng mặt, từ cách chúng ta giao tiếp đến cách vận hành của nền kinh tế, giáo dục STEM nổi lên như một ngọn hải đăng. Và trung tâm của sự chú ý đó, không gì khác, chính là cuộc thi STEM Robotics.

Tôi đã từng chứng kiến nhiều phụ huynh băn khoăn, thậm chí là lo lắng khi nghe đến cụm từ này. Robotics? Có phải quá xa vời không? Nhưng thực tế… nó gần gũi hơn chúng ta tưởng. Bài viết này, dành riêng cho độc giả của VNSEA, sẽ là một bản đồ chi tiết, dẫn dắt bạn đi qua mê cung của các cuộc thi Robotics tại Việt Nam và trên thế giới. Chúng ta sẽ không chỉ nói về giải thưởng, mà nói về giá trị thực sự đằng sau những con robot vô tri ấy.

Tổng quan cuộc thi Robotics tại Việt Nam và trên thế giới

Cuộc thi STEM Robotics là gì? Tại sao nó lại quan trọng đến vậy?

Trước khi đi sâu vào danh sách các giải đấu, hãy chậm lại một chút để định nghĩa rõ ràng.

Một cuộc thi STEM Robotics không đơn thuần là nơi các em học sinh lắp ráp các mảnh ghép LEGO hay nối dây điện. Đó là một đấu trường tích hợp. Ở đó, kiến thức Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering) và Toán học (Math) được “thổi hồn” để giải quyết các vấn đề thực tế.

Tại sao nó quan trọng?

Hãy tưởng tượng… con bạn không chỉ học code trên màn hình máy tính, mà code đó làm cho một cánh tay máy gắp được vật thể. Cảm giác đó… sự kết nối giữa thế giới ảo và thực đó, chính là chìa khóa mở ra tư duy sáng tạo.

Tham gia thi đấu Robotics giúp học sinh rèn luyện:

Tư duy máy tính (Computational Thinking): Khả năng phân tách vấn đề lớn thành các bước nhỏ để giải quyết.
Kỹ năng làm việc nhóm: Không ai có thể vô địch cuộc thi robot STEM mà chỉ đi một mình.
Sự kiên trì: Robot sẽ hỏng. Code sẽ lỗi. Và việc sửa đi sửa lại (debug) rèn luyện tính kiên nhẫn khủng khiếp.

Phân loại các cuộc thi Robotics tại Việt Nam và Quốc tế

Thị trường giáo dục hiện nay có vô vàn sân chơi. Để dễ hình dung, tôi sẽ chia làm hai nhóm chính: Các đấu trường nội địa và các giải đấu vươn tầm thế giới.

Các cuộc thi Robot ở Việt Nam (Sân chơi nội địa)

Ở Việt Nam, phong trào STEM đang bùng nổ mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Nếu bạn tìm kiếm các cuộc thi robot ở Việt Nam, danh sách dưới đây là những cái tên “nặng ký” nhất.

Cuộc thi Robocon Việt Nam

Đây có lẽ là “anh cả” trong làng robot. Được tổ chức thường niên bởi Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), cuộc thi Robocon Việt Nam hướng tới đối tượng sinh viên các trường đại học, cao đẳng khối kỹ thuật.

Đặc điểm: Đề thi khó, yêu cầu kiến thức chuyên sâu về cơ khí, điện tử và lập trình tự động hóa.
Tính chất: Đối kháng cao, kịch tính và mang tính biểu tượng quốc gia.

Cuộc Thi STEM Robotics — Cuộc thi Robocon Việt Nam

Cuộc thi Robotacon (WRO – World Robot Olympiad Vietnam)

Nếu Robocon dành cho sinh viên, thì cuộc thi Robotacon (hay còn gọi là WRO Việt Nam) là sân chơi khổng lồ cho học sinh phổ thông (từ tiểu học đến cấp 3). Đây là vòng loại quốc gia để chọn ra những đội tuyển xuất sắc nhất tham dự vòng chung kết thế giới.

Nền tảng: Thường sử dụng bộ công cụ LEGO Education (LEGO Mindstorms, LEGO Spike Prime).
Thử thách: Các đội phải lập trình robot giải quyết các nhiệm vụ trên sa bàn theo chủ đề thay đổi từng năm (ví dụ: biến đổi khí hậu, năng lượng sạch…).

Cuộc thi Robothon

Cuộc thi Robothon cũng là một sân chơi lâu đời, tập trung vào học sinh tiểu học và trung học cơ sở tại các thành phố lớn. Chủ đề thường xoay quanh các vấn đề xã hội như EcoWatch (Môi trường), Smart City (Thành phố thông minh).

Cuộc thi Vô địch Quốc gia STEM, AI và Robotics

Gần đây, sự xuất hiện của cuộc thi vô địch quốc gia STEM, AI và Robotics đã tạo nên một làn gió mới. Sự khác biệt nằm ở chữ “AI” (Trí tuệ nhân tạo).

Các đội thi không chỉ điều khiển robot chạy theo line hay gắp vật, mà còn phải tích hợp các module xử lý hình ảnh, nhận diện giọng nói. Đây là bước tiến lớn, đưa học sinh tiếp cận sớm với công nghệ 4.0.

Các cuộc thi Robotics quốc tế (vươn ra biển lớn)

Khi đã cọ xát đủ ở “ao nhà”, các em học sinh cần những thử thách lớn hơn. Tham gia các cuộc thi STEM robotics quốc tế không chỉ là thi đấu, đó là cơ hội giao lưu văn hóa và mở rộng tầm nhìn.

Cuộc thi VEX Robotics World Championship

Hiện tại… phải thú thật rằng, cuộc thi Vex robotics đang là “cơn sốt” trên toàn cầu.

Được tổ chức bởi Robotics Education & Competition (REC) Foundation, VEX Robotics được Kỷ lục Guinness công nhận là giải đấu robot lớn nhất thế giới.

Phân bảng: VEX IQ (Tiểu học & THCS) và VEX V5 (THPT & Đại học).
Tại sao VEX lại HOT? Hệ sinh thái VEX cho phép sự sáng tạo linh hoạt hơn LEGO ở các cấp độ cao, chi phí hợp lý và cộng đồng hỗ trợ cực lớn. Tại VNSEA, chúng tôi cũng thường xuyên cập nhật về giải đấu này.

FIRST Robotics Competition (FRC)

Được ví như “Thế vận hội của các bộ óc thông minh”. FRC cực kỳ khó và tốn kém, nhưng giá trị mang lại là vô giá. Các trường đại học Ivy League tại Mỹ rất ưu ái hồ sơ học sinh từng tham gia FRC.

MakeX Robotics Competition

Một giải đấu mới nổi từ Trung Quốc nhưng có sức lan tỏa mạnh mẽ nhờ nền tảng phần cứng Makeblock dễ tiếp cận, màu sắc bắt mắt và chi phí thấp.

VSAR Tiên Phong — MakeX Robotics Competition

Bảng so sánh nhanh các cuộc thi robotics phổ biến

Tên Cuộc Thi	Đối Tượng Chính	Nền Tảng Thiết Bị	Mức Độ Phổ Biến
Robocon	Sinh viên ĐH/CĐ	Tự chế tạo (DIY)	Rất cao (Việt Nam)
Robotacon (WRO)	6 – 19 tuổi	LEGO Education	Toàn cầu
VEX Robotics	8 – 23 tuổi	VEX Robotics	Số 1 thế giới
Robothon	6 – 15 tuổi	Đa dạng	Khu vực ĐNA

Hoạt động phổ biến trong các cuộc thi STEM Robotics

Bạn có bao giờ tự hỏi, bên trong một nhà thi đấu, các em học sinh thực sự làm gì không? Không chỉ là cầm điều khiển bấm nút đâu. Có rất nhiều hình thức thi đấu khác nhau trong một cuộc thi Robotic.

Robot đối kháng (Combat/Sumo)

Hình thức này luôn thu hút đám đông nhất. Hai robot sẽ tìm cách đẩy nhau ra khỏi vòng tròn (Sumo) hoặc phá hủy bóng của đối phương.

Yêu cầu: Kết cấu cơ khí phải cực kỳ chắc chắn. Chiến thuật điều khiển phải linh hoạt.
Đây là nơi cảm xúc bùng nổ nhất. Tiếng hò reo, tiếng va chạm của nhựa và kim loại… tạo nên một bầu không khí rực lửa.

Xe Robot

Một bài toán kinh điển: Robot dò đường (line follower).

Nghe có vẻ đơn giản? Nhưng để robot chạy với tốc độ cao mà không văng khỏi đường đua khúc khuỷu cần thuật toán PID (Proportional-Integral-Derivative) rất phức tạp. Đây là bài test tuyệt vời cho kỹ năng lập trình cuộc thi robot stem.

Robot giải quyết nhiệm vụ

Đây là định dạng của VEX IQ hay WRO.

Robot phải thực hiện chuỗi nhiệm vụ: Lấy khối màu xanh bỏ vào giỏ xanh, gạt cần gạt, treo mình lên xà… trong một khoảng thời gian giới hạn (thường là 60 giây).

Điểm hay: Đòi hỏi sự chính xác và tính toán chiến thuật. Đội thi phải quyết định bỏ nhiệm vụ nào, làm nhiệm vụ nào để tối ưu điểm số.

Sáng chế và giải pháp

Không có đề bài cố định. Ban tổ chức đưa ra chủ đề (ví dụ: Nông nghiệp thông minh), và các đội tự do sáng tạo ra một hệ thống robot để giải quyết vấn đề đó. Cuộc thi STEM Robotics & AI thường áp dụng hình thức này để khuyến khích sự đổi mới.

Hành trang tham gia: Từ người mới đến nhà vô địch

Bạn muốn con em mình tham gia cuộc thi robot việt nam hay quốc tế? Đừng vội vàng. Hãy đi từng bước.

Bước 1: Xác định năng lực và sở thích

Trẻ thích lắp ráp hay thích lập trình? Trẻ thích LEGO hay thích ốc vít kim loại? Việc chọn đúng “hệ sinh thái” (Platform) ngay từ đầu rất quan trọng để tránh lãng phí tiền bạc.

Bước 2: Tìm đồng đội và người hướng dẫn

“Muốn đi nhanh thì đi một mình, muốn đi xa hãy đi cùng nhau”. Một đội thi Robotics cần có đủ các vai trò:

Builder (Người lắp ráp cơ khí).
Coder (Người lập trình).
Driver (Người điều khiển).
Leader (Người lên chiến thuật và quản lý dự án).

Bước 3: Chuẩn bị thiết bị

Tùy vào cuộc thi robotics bạn chọn mà mua bộ kit phù hợp.

VEX IQ Kit.
LEGO Spike Prime.
Arduino Starter Kit (cho các giải sáng tạo tự do).

Bước 4: Luyện tập với đề thi mẫu

Tải các đề thi của năm trước về. Dựng sa bàn giả lập tại nhà hoặc tại trung tâm VNSEA. Luyện tập đi luyện tập lại.

Lưu ý: Hãy tập cả phương án xử lý sự cố. Nếu robot bị kẹt bánh răng giữa trận đấu, các em sẽ làm gì? Khóc hay bình tĩnh xử lý? Đó mới là bản lĩnh cần có.

Lợi ích cốt lõi khi học sinh dấn thân vào “con đường” Robotics

Tôi muốn nhấn mạnh lại một lần nữa, giải thưởng chỉ là bề nổi.

Khi tham gia các cuộc thi robot ở Việt Nam, lợi ích lớn nhất là sự thay đổi trong tư duy.

Học sinh học được cách chấp nhận thất bại. Trong Robotics, thất bại là chuyện cơm bữa. Code chạy sai 99 lần để đúng 1 lần. Quá trình đó tôi luyện nên một tinh thần thép (Resilience) mà sách vở khó lòng dạy được.

Thêm vào đó, kỹ năng tiếng Anh chuyên ngành của các em sẽ tăng vọt. Hầu hết tài liệu cuộc thi VEX Robotics hay WRO đều bằng tiếng Anh. Buộc phải đọc hiểu để thi đấu là động lực học ngoại ngữ tự nhiên nhất.

Và cuối cùng, đó là hồ sơ năng lực. Trong kỷ nguyên AI, một học sinh có kinh nghiệm thực chiến về cuộc thi STEM Robotics & AI chắc chắn sẽ gây ấn tượng mạnh với các trường đại học hàng đầu trong và ngoài nước.

Kết luận: đừng để con bạn là “khán giả” của thời đại số

Chúng ta đã đi qua một hành trình dài tìm hiểu về cuộc thi STEM Robotics, từ định nghĩa, phân loại cho đến cách thức tham gia.

Thế giới công nghệ không chờ đợi ai cả. Những cuộc thi như VEX, Robocon, hay Robotacon chính là những bệ phóng để rèn luyện trí não cho thế hệ tương lai.

Đừng ngần ngại. Hãy bắt đầu ngay hôm nay. Có thể chỉ là một bộ kit nhỏ, một khóa học nhập môn, nhưng đó có thể là khởi đầu cho một kỹ sư Robot tài năng trong tương lai.

Nếu bạn đang tìm kiếm một lộ trình học tập và ôn luyện bài bản cho các cuộc thi STEM Robotics? Hay đơn giản là muốn tìm hiểu kỹ hơn xem con mình phù hợp với giải đấu nào? Hãy liên hệ ngay với VNSEA để nhận tư vấn chi tiết.

Thông tin liên hệ