Ba mẹ có bao giờ tự hỏi, khi con say mê xếp tháp bằng lego, cặm cụi nghịch đất nặn, hay luôn miệng hỏi ‘Tại sao mây lại bay?’, ‘Tại sao nước lại chảy?’… liệu con có đang ‘học’ hay chỉ đang ‘chơi’?
Với phương pháp giáo dục STEAM mầm non, câu trả lời là cả hai.
Trong một thế giới thay đổi nhanh chóng, kiến thức sách vở đơn thuần là không đủ. Trẻ em của chúng ta cần được trang bị “kỹ năng của thế kỷ 21” – tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, kỹ năng hợp tác và sự am hiểu công nghệ. STEAM chính là chiếc chìa khóa vàng mở ra cánh cửa tương lai đó, ngay từ những năm tháng đầu đời.
Bài viết này không chỉ giải thích “STEAM là gì”. Đây sẽ là một cuốn cẩm nang chi tiết, cập nhật những xu hướng mới nhất và các biện pháp ứng dụng STEAM trong giáo dục mầm non một cách hiệu quả. Hãy cùng VNSEA khám phá cách biến mỗi giờ chơi của con thành một hành trình học tập đầy thú vị!
Phương pháp giáo dục STEAM mầm non thực chất là gì?
Chắc hẳn ba mẹ đã nghe rất nhiều về STEM, và gần đây là STEAM. Vậy “cơn sốt” này thực chất là gì và tại sao nó lại quan trọng đến vậy với lứa tuổi mầm non?
Định nghĩa STEAM mầm non theo cách dễ hiểu nhất
Về cơ bản, STEAM không phải là 5 môn học riêng rẽ (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Nghệ thuật, Toán học). Đây là một phương pháp tiếp cận giáo dục liên môn, nơi kiến thức từ các lĩnh vực này được lồng ghép, bổ trợ cho nhau một cách tự nhiên.
Thay vì học vẹt, trẻ được học qua hành động và giải quyết các vấn đề thực tế. Phương pháp steam trong giáo dục mầm non biến lớp học thành một xưởng sáng tạo, nơi trẻ được tự do khám phá, thử nghiệm, thất bại và thử lại cho đến khi thành công.
Tìm hiểu chuyên sâu về phương pháp S-T-E-A-M
Để hiểu rõ hơn, chúng ta hãy “mổ xẻ” 5 thành tố cốt lõi của STEAM:
- S – Science (Khoa học): Đây là quá trình trẻ quan sát thế giới xung quanh và đặt câu hỏi “Tại sao?”. Ví dụ: Con tự hỏi “Tại sao lá cây màu xanh?”, “Nước đá tan ra thành gì?”. Đó chính là khởi nguồn của khoa học.
- T – Technology (Công nghệ): Đừng vội nghĩ đến máy tính hay iPad! Ở tuổi mầm non, công nghệ đơn giản là “công cụ” giúp trẻ hoàn thành nhiệm vụ. Ví dụ: Một cái kéo để cắt giấy, một cái muỗng để múc nước, một bánh xe để làm ô tô đồ chơi… đều là công nghệ.
- E – Engineering (Kỹ thuật): Đây là tư duy thiết kế, xây dựng và giải quyết vấn đề. Khi trẻ tìm cách xếp các khối gỗ thành một tòa tháp cao mà không bị đổ, hay làm một cây cầu bằng que kem, đó chính là kỹ thuật.
- A – Arts (Nghệ thuật): Đây là yếu tố “vàng” giúp STEAM vượt trội hơn STEM. “A” không chỉ là vẽ, nặn, múa, hát. “A” là sự sáng tạo, là thẩm mỹ, là cách trẻ thể hiện ý tưởng và cảm xúc của mình.
- M – Math (Toán học): Toán học xuất hiện ở khắp mọi nơi. Đó là khi trẻ đếm số kẹo, phân loại đồ chơi theo màu sắc, nhận diện hình tròn – hình vuông, hay đo lường xem cần bao nhiêu khối lego để xây một bức tường
Vai trò “không thể thiếu” của chữ “A” (Nghệ thuật) trong STEAM mầm non
Nhiều người thường bỏ qua chữ “A” (Arts) hoặc coi nó là một “môn phụ”. Nhưng trong phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ mầm non, Nghệ thuật chính là chất keo kết dính 4 yếu tố còn lại.
Khoa học và Kỹ thuật có thể khá khô khan, nhưng khi kết hợp với Nghệ thuật, chúng trở nên sinh động. Trẻ không chỉ “chế tạo” một chiếc ô tô, trẻ còn “thiết kế” cho nó một kiểu dáng độc đáo, một màu sơn bắt mắt. Chữ “A” khuyến khích trẻ suy nghĩ “out of the box”, tìm kiếm nhiều giải pháp cho một vấn đề, và thêm “tính người”, “tính thẩm mỹ” vào các sản phẩm kỹ thuật.
5+ lợi ích “vàng” khi vận dụng STEAM trong giáo dục mầm non
Việc áp dụng STEAM sớm không chỉ để “biết” thêm kiến thức, mà là để rèn giũa những kỹ năng cốt lõi cho tương lai của trẻ.
Phát triển kỹ năng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề
Đây là lợi ích lớn nhất. Trong một dự án STEAM, trẻ sẽ liên tục đối mặt với thử thách (ví dụ: “Tháp bị đổ”, “Cầu bị gãy”). Thay vì khóc lóc hay bỏ cuộc, trẻ được khuyến khích phân tích: “Tại sao nó đổ?”, “Mình nên làm gì tiếp theo?”. Dần dần, trẻ hình thành khả năng tự tìm ra giải pháp, không sợ sai và kiên trì đến cùng.
Kích thích trí tò mò và khả năng sáng tạo vô hạn
STEAM bắt đầu bằng câu hỏi “Tại sao?” và “Nếu… thì sao?”. Phương pháp này không đưa ra câu trả lời sẵn. Nó trao cho trẻ công cụ và môi trường để tự mình khám phá. Khi không bị giới hạn bởi “đúng” hay “sai”, trí tưởng tượng của trẻ được bay bổng, dẫn đến những ý tưởng sáng tạo không ngờ.
Nâng cao kỹ năng hợp tác và giao tiếp xã hội
Hầu hết các dự án STEAM thú vị đều cần làm việc theo nhóm. Trẻ sẽ học cách phân công nhiệm vụ, vai trò của các thành viên trong nhóm, trình bày ý tưởng của mình, lắng nghe ý kiến của bạn và đôi khi là giải quyết những xung đột. Đây là những kỹ năng xã hội vô cùng quan trọng.
Làm quen sớm với công nghệ – Nền tảng của công dân toàn cầu
Như đã nói, công nghệ không chỉ là màn hình. Việc cho trẻ sử dụng các công cụ (kéo, thước, máy tính) một cách có mục đích giúp trẻ hiểu bản chất “công nghệ là để giải quyết vấn đề”. Đây là nền tảng của tư duy công nghệ và kỹ năng số (digital literacy) sau này.
Xây dựng sự tự tin và tình yêu học tập suốt đời
Khoảnh khắc trẻ tự mình hoàn thành một “dự án” – dù chỉ là một chiếc thuyền giấy có thể nổi được – cảm giác tự hào và tự tin là vô giá. Trẻ nhận ra rằng “Mình làm được!”. Khi học tập gắn liền với niềm vui và sự khám phá, trẻ sẽ tự động hình thành tình yêu học tập suốt đời, thay vì tâm lý “sợ học”.
Cập nhật: Các xu hướng và phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ mầm non nổi bật 2026
Để vận dụng STEAM trong giáo dục mầm non hiệu quả, chúng ta cần “bắt trend” – cập nhật những xu hướng giáo dục mới nhất để mang lại trải nghiệm tốt nhất cho trẻ.
Xu hướng 1: STEAM “Xanh” – Tích hợp giáo dục bền vững
STEAM không chỉ là về robot hay tên lửa. Xu hướng mới nhất là lồng ghép các vấn đề môi trường và sự bền vững vào bài học. Trẻ không chỉ học, mà còn học cách trở thành một công dân có trách nhiệm với hành tinh.
- Ví dụ: Dự án làm đồ chơi từ vật liệu tái chế (vỏ chai, thùng carton), dự án trồng cây và quan sát sự phát triển, thí nghiệm lọc nước bẩn bằng các vật liệu tự nhiên (sỏi, cát, bông).
Xu hướng 2: Cá nhân hóa lộ trình STEAM
Không phải mọi trẻ đều hứng thú với cùng một chủ đề. Giáo dục hiện đại đang hướng tới việc cá nhân hóa, và STEAM cũng vậy. Thay vì một dự án chung, giáo viên và ba mẹ có thể quan sát sở thích riêng của trẻ để thiết kế hoạt động.
- Ví dụ: Nếu trẻ say mê khủng long, hãy tạo ra các thử thách STEAM xoay quanh khủng long: “Hãy xây một cái hang thật chắc cho khủng long” (Engineering), “Khủng long ăn gì?” (Science), “Tạo dấu chân khủng long bằng đất nặn” (Art + Math).
Xu hướng 3: Tích hợp công nghệ cao (Robotics & Coding)
Đừng ngạc nhiên, trẻ mầm non hoàn toàn có thể làm quen với lập trình (Coding) và robot. Tất nhiên, đó không phải là ngồi gõ code trên máy tính. Trẻ học “tư duy lập trình” (tư duy tuần tự, logic) thông qua các robot giáo dục được thiết kế riêng.
- Ví dụ: Các loại robot được lập trình sẵn như Gigo, mTiny… mà trẻ có thể bấm nút lệnh “tiến”, “lùi”, “rẽ trái” để robot đi đến đích. Đây là bước đệm hoàn hảo cho các chương trình học Robotics hay Drone Soccer chuyên sâu sau này.
Xu hướng 4: Học qua dự án (Project-Based Learning) phiên bản mầm non
Đây được xem là phương pháp steam trong giáo dục mầm non hiệu quả và phổ biến nhất. Thay vì học các bài học rời rạc, trẻ sẽ thực hiện một dự án kéo dài (vài ngày hoặc 1-2 tuần) xoay quanh một chủ đề thực tế.
- Ví dụ: Dự án “Tiệm bánh của bé”
- Math: Trẻ học đong đếm bột, đường, nước (tỷ lệ, đo lường).
- Science: Trẻ quan sát bột nở ra khi cho men, bơ tan chảy khi nóng.
- Art: Trẻ tự tay trang trí chiếc bánh, thiết kế logo cho tiệm bánh.
- Engineering: Trẻ dùng thùng carton, giấy màu để “xây dựng” một lò nướng, một quầy trưng bày bánh.
- Technology: Trẻ sử dụng các “công cụ” như phới lồng, cân, máy đánh trứng (nếu có).
10+ biện pháp ứng dụng STEAM trong giáo dục mầm non
Lý thuyết là vậy, nhưng làm thế nào để ứng dụng phương pháp steam trong giáo dục mầm non một cách thực tế? Dưới đây là những bí quyết cụ thể dành cho cả nhà trường và gia đình.
5 Biện pháp vận dụng STEAM hiệu quả tại trường mầm non
- Thiết kế “Góc STEAM”
Một góc STEAM lý tưởng không cần các thiết bị đắt tiền, mà cần các “vật liệu mở” – những vật liệu không có mục đích sử dụng cố định, cho phép trẻ tự do sáng tạo.
- Bao gồm: Ống hút, que kem, ly giấy, nút áo, len, lá cây, sỏi đá, ống lõi giấy vệ sinh, thùng carton, băng dính, kéo thủ công…
- Kỹ thuật đặt câu hỏi “Mở”
Đây là kỹ năng quan trọng nhất của giáo viên STEAM. Câu hỏi mở là câu hỏi không có câu trả lời “đúng” hay “sai” duy nhất, nhằm kích thích tư duy.
- Thay vì hỏi (Câu hỏi đóng): “Đây là màu gì?”
- Hãy hỏi (Câu hỏi mở): “Con nghĩ điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta trộn màu này với màu kia?”, “Con có cách nào khác để làm cho tòa tháp này chắc chắn hơn không?”
- Tích hợp STEAM vào mọi hoạt động
STEAM không phải là một tiết học 30 phút rồi thôi. Một giáo viên giỏi sẽ lồng ghép STEAM vào mọi hoạt động hàng ngày:
- Giờ ăn: Đếm số lượng (Math), thảo luận thức ăn đến từ đâu (Science).
- Giờ kể chuyện: Cùng trẻ “chế tạo” một cái kết khác cho câu chuyện (Art + Engineering).
- Giờ thể dục: Dùng gối, vòng để “thiết kế” một đường đua vượt chướng ngại vật (Engineering).
- Tài liệu hóa quá trình học:
Thay vì chỉ quan tâm đến “sản phẩm cuối cùng”, hãy chụp ảnh, quay video lại quá trình trẻ làm: lúc trẻ bối rối, lúc trẻ thử sai, lúc trẻ tranh luận, lúc trẻ reo lên vì thành công. Trưng bày những hình ảnh này (và cả những sản phẩm “thất bại”) để cho trẻ thấy rằng “quá trình” mới là điều đáng tự hào.
- Chấp nhận sự lộn xộn và… thất bại
Một lớp học STEAM thực thụ sẽ không bao giờ yên tĩnh và sạch tinh tươm. Sự lộn xộn là dấu hiệu của sáng tạo. Điều quan trọng là giáo viên phải tạo ra một môi trường “an toàn để thất bại”, nơi trẻ hiểu rằng sai là một phần của quá trình học, là dữ liệu để làm lại tốt hơn.
7 Ý tưởng ứng dụng phương pháp STEAM tại nhà
Ba mẹ chính là người thầy STEAM đầu tiên của con! Đừng lo lắng nếu ba mẹ không “giỏi” kỹ thuật, hãy bắt đầu bằng những hoạt động đơn giản sau:
- S (Science) tại nhà:
- Thí nghiệm núi lửa: Trộn baking soda (bazơ) với giấm (axit) trong một cái chai và xem nó “phun trào”.
- Vật nổi vật chìm: Chuẩn bị một chậu nước và thả mọi thứ vào (lá cây, chìa khóa, thìa nhựa, quả bóng…). Cùng con phân loại và thảo luận “Tại sao?”.
- Trồng giá đỗ: Chỉ cần đỗ xanh và khăn ẩm, con có thể quan sát sự nảy mầm (sinh học) mỗi ngày.
- T (Technology) tại nhà:
- Cho con sử dụng các công cụ làm bếp an toàn (dưới sự giám sát) như phới lồng, rây bột.
- Cùng con dùng điện thoại/máy tính bảng để tra cứu thông tin (ví dụ: “Con khủng long này tên gì?”).
- E (Engineering) tại nhà:
- Thử thách kẹo dẻo: Dùng 20 que mỳ Ý sống, 1m băng dính và 1 viên kẹo dẻo. Thử thách con xây tòa tháp cao nhất có thể cắm viên kẹo trên đỉnh.
- Thử thách cây cầu: Cho con 1 tờ giấy A4 và 2 chồng sách. Làm sao để tạo một cây cầu bằng tờ giấy bắc qua 2 chồng sách và đặt được nhiều đồng xu lên nhất? (Gợi ý: Gấp giấy).
- A (Art) tại nhà:
- Nghệ thuật từ thiên nhiên (Land Art): Ra sân hoặc công viên nhặt lá cây, cành khô, sỏi đá và xếp thành các bức tranh.
- Tái chế nghệ thuật: Dùng lõi giấy vệ sinh, vỏ hộp sữa… để tạo hình robot, con vật.
- M (Math) tại nhà:
- Toán trong bếp: Khi nấu ăn, hãy nhờ con đếm trứng, đong 2 cốc bột, chia bánh thành 4 phần bằng nhau.
- Toán khi dọn nhà: Nhờ con phân loại tất (theo cặp, theo màu), xếp đồ chơi vào đúng hộp (phân loại).
- Ý tưởng tích hợp (Khu bếp STEAM):
- Cùng con làm bánh quy. Quá trình này hội tụ đủ S (bột nở, bơ chảy), T (lò nướng, máy đánh trứng), E (tạo hình bánh), A (trang trí bánh), M (đong đếm nguyên liệu).
- Ý tưởng tích hợp (Phòng tắm STEAM):
- Giờ tắm chính là phòng thí nghiệm khoa học! Thử xem vật gì tan trong nước (đường, muối) vật gì không (cát), chơi với bong bóng, pha màu nước tắm (an toàn)…
Những rào cản thường gặp khi áp dụng STEAM cho trẻ mầm non
“Tôi không có thời gian” hoặc “Tôi không giỏi kỹ thuật”
Đây là lo lắng phổ biến nhất. Ba mẹ bận rộn với công việc và cảm thấy “ngợp” vì không biết bắt đầu từ đâu, không tự tin vào kiến thức của mình.
- Giải pháp: Hãy bắt đầu nhỏ, chỉ 15 phút mỗi ngày.
- Giải pháp từ VNSEA (Gợi ý sản phẩm): Thay vì tự mình loay hoay chuẩn bị vật liệu, ba mẹ có thể tham khảo các bộ STEM Kit / Đồ chơi STEAM được thiết kế sẵn của VNSEA.
- Lợi ích: Mỗi bộ kit đều đi kèm đầy đủ vật liệu an toàn, hướng dẫn chi tiết từng bước, và mục tiêu giáo dục rõ ràng. Ba mẹ chỉ cần mở hộp và chơi cùng con, biến thời gian chơi chất lượng trở nên dễ dàng và giàu kiến thức hơn bao giờ hết.
“Chi phí cho các hoạt động STEAM quá đắt”
Nhiều người lầm tưởng STEAM là phải có robot xịn, thiết bị đắt tiền.
- Giải pháp: Như đã gợi ý ở trên, STEAM hiệu quả nhất chính là từ vật liệu tái chế (thùng carton, vỏ chai, lõi giấy…). Hãy biến “rác” thành “tài nguyên” sáng tạo. Chi phí gần như bằng 0.
“Trẻ không hứng thú hoặc nhanh chán”
Đôi khi ba mẹ chuẩn bị một hoạt động rất công phu, nhưng con chỉ chơi 5 phút rồi bỏ.
- Giải pháp: Hãy “đi theo” sở thích của con. Nếu con đang thích ô tô, mọi hoạt động STEAM hãy xoay quanh ô tô.
- Giải pháp từ VNSEA (Gợi ý dịch vụ): Nếu con bạn có biểu hiện đam mê rõ rệt với công nghệ, máy móc, ba mẹ có thể tham khảo các khóa học/workshop STEAM chuyên sâu (như Lập trình Robotics, Drone Soccer…) tại VNSEA.
- Lợi ích: Tại đây, con được học trong môi trường chuyên nghiệp, có giáo viên chuyên môn dẫn dắt, có bạn bè cùng trang lứa, giúp kích thích và nuôi dưỡng đam mê công nghệ một cách bài bản ngay từ nhỏ.
Lời khuyên “vàng” từ VNSEA giúp ba mẹ đồng hành cùng con
Để hành trình ứng dụng phương pháp STEAM tại nhà thật sự hiệu quả và vui vẻ, các chuyên gia giáo dục từ VNSEA muốn gửi gắm đến ba mẹ 3 lời khuyên cốt lõi:
Hãy là “người bạn đồng hành”, đừng là “giáo viên”
Vai trò của ba mẹ không phải là “dạy” hay “chỉ bảo” con phải làm thế này, thế kia. Thay vào đó, hãy ngồi xuống chơi cùng con, tò mò cùng con. Hãy đặt những câu hỏi gợi mở như “Wow, con làm thế nào vậy?”, “Con nghĩ tại sao nó lại như thế?”. Hãy để trẻ dẫn dắt cuộc chơi. Sự hiện diện và cổ vũ của ba mẹ chính là động lực lớn nhất.
Tập trung vào “quá trình”, đừng chỉ nhìn vào “kết quả”
Một sản phẩm STEAM “thành công” không nhất thiết phải đẹp hay hoạt động hoàn hảo. Thành công chính là quá trình trẻ đã tư duy, đã thử và sai, đã kiên trì, đã hợp tác. Hãy khen ngợi nỗ lực của con (“Ba/mẹ thấy con đã rất kiên nhẫn tìm cách làm!”), thay vì chỉ khen sản phẩm (“Con làm đẹp quá!”). Chính quá trình đó mới xây dựng nên tư duy phản biện và sự bền bỉ.
Biến STEAM thành một phần của cuộc sống, không phải một “môn học”
Đừng áp lực phải “dạy STEAM” 30 phút mỗi tối. Hãy lồng ghép nó vào cuộc sống hàng ngày. Khi đi siêu thị, hãy cùng con cân hoa quả (Math). Khi nấu ăn, hãy nói về sự thay đổi của thức ăn khi nóng (Science). Khi đi công viên, hãy nhặt lá cây và xếp hình (Art). Khi thấy một công trình xây dựng, hãy cùng con đoán xem họ làm thế nào (Engineering). STEAM ở quanh ta!
Trên đây là một số chia sẻ của VNSEA về phương pháp STEAM – phương pháp giáo dục mang lại cho trẻ em mầm non nền tảng tư duy vững vàng cũng như khơi gợi nhiều niềm đam mê học hỏi và khám phá thế giới của các bé. Mong rằng các bậc cha mẹ sẽ hiểu rõ hơn về STEAM và lựa chọn cho con cái mình phương pháp giáo dục thích hợp nhằm giúp trẻ được phát triển toàn diện cả trí lực và thể chất.
Để được tư vấn và giải đáp thắc mắc về các chương trình học cho trẻ, phụ huynh có thể liên hệ với VNSEA thông qua:
- Điện thoại: 0978 29 14 29
- Email: info@vnsea.edu.vn
- Địa chỉ: 174 Hòa Bình, Phường Hiệp Tân, Quận Tân Phú, TP.HCM
>> Có thể phụ huynh quan tâm:
